ISYS Nedir ve Neden Önemlidir?
İş Sürekliliği Yönetim Sistemi (ISYS), olası kriz ve kesintilere karşı kurumun kritik süreçlerini koruma altına almak ve faaliyetlerin kesintisiz devam etmesini sağlamak için geliştirilen yapıdır. ISO 22301 standardı, bu sistemi kurmak, yönetmek ve sürekli iyileştirmek için uluslararası kabul görmüş bir çerçeve sunar.
Günümüzde kesintiler sadece IT altyapısında değil, tedarik zincirinden insan kaynaklarına kadar birçok alanda ciddi etki yaratabilmektedir. ISO 22301, kurumun bu tür durumlara ne kadar hazır olduğunu ölçmenin ve geliştirmeler yapmanın temel aracıdır.
Detaylı bilgi için ISO 22301 Kurulum ve Danışmanlık Hizmetimiz
ISYS’yi Kim Yönetmeli?
İş sürekliliği, sadece BT’nin değil, tüm kurumun sorumluluğundadır. Bu sistemin yönetimi, genellikle Risk Yönetimi, Bilgi Güvenliği veya Kalite Yönetimi gibi disiplinlerle entegre yürütülür. Büyük ölçekli firmalarda bu görev, doğrudan Genel Müdürlük seviyesinde raporlama yapan “İş Sürekliliği Yöneticisi (BCM Manager)” rolüyle yönetilir.
GOVISEC olarak, kaynak sıkıntısı yaşayan kurumlara uzman kadromuzla dış kaynaklı İş Sürekliliği Yöneticiliği (BCM Manager as a Service) hizmeti sunuyoruz. Hizmet detayları Yönetilen ISO 22301 İş Sürekliliği Yöneticiliği
ISYS Kurulurken Nelere Dikkat Etmelisiniz?
ISO 22301 kurulumu aşamasında aşağıdaki adımlar kritik öneme sahiptir
Kritik Süreçlerin Tanımlanması: İş etki analizi (BIA) ve risk analizi ile hangi süreçlerin öncelikli olduğu belirlenmeli.
Strateji ve Planların Oluşturulması: Kriz, acil durum ve geri dönüş planları hazırlanmalı.
Tatbikat ve Test Süreçleri: Planların kağıt üzerinde kalmaması için gerçek senaryolarla test edilmesi şart.
Yönetim Gözden Geçirme: Üst yönetim, iş sürekliliği performansını periyodik olarak değerlendirmeli.
Uyum ve Entegrasyon: ISO 27001 gibi diğer yönetim sistemleriyle uyumlu şekilde entegre edilmesi sürdürülebilirlik sağlar.
ISYS Denetimi ve Sürekli İyileştirme
ISO 22301, yaşayan bir sistemdir. Kurulumdan sonra düzenli olarak iç denetimlerin yapılması, tatbikat sonuçlarının analiz edilmesi ve gerekli iyileştirme faaliyetlerinin uygulanması gerekir. GOVISEC olarak bu aşamada da size destek veriyor, sistemin dinamik kalmasını sağlıyoruz.
İlgili hizmetlerimiz: ISO 22301 İç Denetim ve Boşluk Analizi Hizmeti ISO 22301 Uygulayıcı Eğitimi
ISYS Eğitimi Zorunlu mu? Kimler Hangi Eğitimi Almalı?
İş sürekliliği sadece yönetim sistemleri ekibinin değil, tüm organizasyonun sorumluluğudur. Bu nedenle farkındalık eğitimi tüm çalışanlara, uygulayıcı eğitimi ise sistemden sorumlu birimlere önerilir. GOVISEC olarak sunduğumuz eğitimler
ISO 22301'in güncel sürümü: 2019 ve 2024 değişikliği
Yürürlükteki sürüm ISO 22301:2019'dur; 2012 sürümünün yerini almıştır. Şubat 2024'te yayımlanan ISO 22301:2019/Amd 1:2024 değişikliğiyle standarda iklim değişikliğine ilişkin iki ekleme yapılmıştır: kuruluş, bağlamını belirlerken iklim değişikliğinin ilgili bir konu olup olmadığını değerlendirmeli (madde 4.1); ilgili tarafların iklim değişikliğiyle ilgili şartları olabileceğini de dikkate almalıdır (madde 4.2'ye not).
Standarda eşlik eden rehberler de güncellenmiştir: uygulama rehberi ISO 22313:2020, iş etki analizi rehberi ISO/TS 22317:2021. Kurulum ya da geçiş çalışmasında 2012 tarihli dokümanlara dayanmak, bu değişikliklerin gözden kaçmasına yol açabilir.
Standardın yapısı: 4–10. maddeler
- 4. Kuruluşun bağlamı: iç ve dış konular, ilgili taraflar, yasal şartlar ve sistemin kapsamı belirlenir.
- 5. Liderlik: üst yönetim taahhüdü, iş sürekliliği politikası, roller ve yetkiler tanımlanır.
- 6. Planlama: riskler ve fırsatlar, iş sürekliliği hedefleri ve değişikliklerin planlanması ele alınır.
- 7. Destek: kaynaklar, yetkinlik, farkındalık, iletişim ve dokümante bilgiler sağlanır.
- 8. Operasyon: iş etki analizi ve risk değerlendirmesi, strateji ve çözümler, planlar ve tatbikat programı.
- 9. Performans değerlendirme: izleme ve ölçme, iç denetim, yönetimin gözden geçirmesi.
- 10. İyileştirme: uygunsuzluklar, düzeltici faaliyetler ve sürekli iyileştirme.
Sistemin kalbi 8. maddedir: iş etki analizi (8.2), iş sürekliliği stratejileri ve çözümleri (8.3), planlar ve prosedürler (8.4), tatbikat programı (8.5) ve iş sürekliliği dokümantasyonu ile yeteneklerinin değerlendirilmesi (8.6).
İş etki analizi (BIA) nasıl yapılır?
İş etki analizi, bir kesintinin hangi faaliyetleri, ne kadar sürede ve ne ölçüde etkileyeceğini ortaya koyar. Standardın beklediği adımlar özetle şöyledir
- Etki türleri ve kriterleri belirlenir (finansal, yasal, itibar, müşteri, operasyonel).
- Ürün ve hizmetleri sağlayan faaliyetler belirlenir.
- Bir faaliyetin kesintiye uğramasının zaman içinde yarattığı etki değerlendirilir.
- Etkinin kabul edilemez hale geldiği süre belirlenir ve öncelikli faaliyetler seçilir.
- Bu faaliyetlerin hangi süre içinde ve hangi asgari kapasiteyle yeniden başlatılacağı belirlenir.
- Faaliyetlerin bağımlılıkları ve ihtiyaç duyduğu kaynaklar (insan, bilgi ve veri, BT altyapısı, tesis, tedarikçi) tanımlanır.
RTO, RPO, MTPD ve MBCO nedir?
- MTPD (Maximum Tolerable Period of Disruption): kesintinin etkisinin kabul edilemez hale geldiği süre.
- RTO (Recovery Time Objective): faaliyetin yeniden başlatılması gereken hedef süre. RTO, MTPD'den kısa olmalıdır.
- MBCO (Minimum Business Continuity Objective): kesinti sırasında kabul edilebilir asgari hizmet düzeyi.
- RPO (Recovery Point Objective): bir faaliyetin kullandığı bilginin geri getirileceği nokta; kabul edilebilir veri kaybını belirler.
Örnek (yalnızca açıklama amaçlıdır): Bir e-ticaret şirketi, sipariş alma faaliyetinin 24 saatten uzun kesintisini kabul edilemez bulabilir (MTPD). Bu durumda faaliyeti 4 saat içinde (RTO), siparişlerin en az yarısını karşılayacak kapasiteyle (MBCO) yeniden başlatmayı ve en fazla 15 dakikalık sipariş verisini kaybetmeyi (RPO) hedefleyebilir. Bu değerleri her kurum kendi analiziyle belirler.
İş sürekliliği planı neleri içermeli?
İş sürekliliği planı, iş etki analizi ve risk değerlendirmesinde seçilen stratejilerin kesinti anında nasıl uygulanacağını anlatan belgedir. İyi bir plan en az şunları içerir
- Planın devreye alınma kriterleri ve bu kararı kimin vereceği
- Müdahale ekibinin rolleri, sorumlulukları ve güncel iletişim listeleri
- Öncelikli faaliyetlerin RTO içinde yeniden başlatılması için adım adım prosedürler
- Gerekli kaynaklar: alternatif çalışma alanı, BT sistemleri, yedek personel, kritik tedarikçiler
- Çalışanlar, müşteriler, tedarikçiler, otoriteler ve medya ile iç ve dış iletişim
- Kesinti sona erdiğinde normal işleyişe dönüş adımları
İş sürekliliği planı ile felaket kurtarma planı aynı şey mi? Hayır. Felaket kurtarma planı BT sistemlerinin ve verilerin geri getirilmesine odaklanır; iş sürekliliği planı ise insanları, süreçleri, tesisleri ve tedarikçileri de kapsayan daha geniş bir çerçevedir. Felaket kurtarma planı, iş sürekliliği planının bir parçası olarak ele alınır.
Planın adım adım nasıl hazırlanacağı ve şablon başlıkları için: İş Sürekliliği Planı Nasıl Hazırlanır?
Tatbikat ve test: plan kâğıt üzerinde kalmasın
ISO 22301, planların ve çözümlerin bir tatbikat programıyla planlı aralıklarla ve önemli değişikliklerde sınanmasını ister (madde 8.5). Tatbikat türleri basitten karmaşığa şöyle sıralanabilir
- Masa başı tatbikat: ekip bir senaryo üzerinde planı adım adım tartışır.
- Simülasyon: senaryo, gerçek zamanlı kararlar ve iletişimle canlandırılır.
- Fiili geçiş testi: alternatif lokasyon veya yedek sistemlere gerçekten geçilir.
Her tatbikatın sonucu raporlanmalı, bulunan eksikler düzeltici faaliyetlere bağlanmalıdır.
İç denetim ve yönetimin gözden geçirmesi
Kuruluş, ISYS'nin standarda ve kendi şartlarına uygunluğunu planlı aralıklarla iç denetimle doğrular (madde 9.2). Üst yönetim de sistemin performansını, tatbikat sonuçlarını ve değişiklikleri yönetimin gözden geçirmesi toplantısında değerlendirir (madde 9.3). Belgelendirme denetiminden önce yapılan boşluk analizi, eksikleri zamanında görmeyi sağlar: ISO 22301 İç Denetim ve Boşluk Analizi.
Kurulum yol haritası (özet)
- 1. Kapsam ve kuruluşun bağlamı
- 2. Politika, roller ve üst yönetim taahhüdü
- 3. İş etki analizi ve risk değerlendirmesi
- 4. İş sürekliliği stratejileri ve çözümleri
- 5. İş sürekliliği planları ve prosedürleri
- 6. Tatbikat programı
- 7. İç denetim ve yönetimin gözden geçirmesi
- 8. Belgelendirme denetimi
Kurulum desteği için: ISO 22301 Kurulum Danışmanlığı.
Neden GOVISEC?
- TÜRKAK onaylı ISO 22301 uygulamalarında Türkiye’deki öncülerdeniz
- Kurumunuza özel danışmanlık, eğitim ve yönetim hizmetlerini entegre sunuyoruz
- Sadece belge almak değil, gerçekten çalışan bir sistem kurmanıza destek oluyoruz
- Bilgi güvenliği, kriz yönetimi ve iş sürekliliğini bir arada yönetiyoruz
- Denetime hazırlık ve tatbikat planlama konularında uygulamalı destek sağlıyoruz
Yarınınızı bugünden yönetin. GOVISEC ile kesintilere karşı hazır olun, işinizi sürdürün.
Sık sorulan sorular
01ISO 22301 ve ISYS nedir?
İş Sürekliliği Yönetim Sistemi (ISYS), olası kriz ve kesintilere karşı kurumun kritik süreçlerini koruma altına almak ve faaliyetlerin kesintisiz devam etmesini sağlamak için geliştirilen yapıdır. ISO 22301 standardı bu sistemi kurmak, yönetmek ve sürekli iyileştirmek için uluslararası kabul görmüş bir çerçeve sunar.
02ISYS’yi kim yönetmeli?
İş sürekliliği yalnızca BT’nin değil, tüm kurumun sorumluluğudur. Sistem genellikle risk yönetimi, bilgi güvenliği veya kalite yönetimi gibi disiplinlerle entegre yürütülür; büyük ölçekli firmalarda doğrudan genel müdürlüğe raporlayan bir İş Sürekliliği Yöneticisi (BCM Manager) rolüyle yönetilir. Kaynak sıkıntısı yaşayan kurumlar için dış kaynaklı İş Sürekliliği Yöneticiliği hizmeti sunuyoruz.
03ISO 22301 kurulurken nelere dikkat edilmeli?
İş etki analizi (BIA) ve risk analiziyle öncelikli süreçler belirlenmeli; kriz, acil durum ve geri dönüş planları hazırlanmalı; planlar kâğıt üzerinde kalmaması için gerçek senaryolarla test edilmelidir. Üst yönetim iş sürekliliği performansını periyodik olarak değerlendirmeli, sistem ISO 27001 gibi diğer yönetim sistemleriyle uyumlu şekilde entegre edilmelidir.
04Kurulumdan sonra ne yapılmalı?
ISO 22301 yaşayan bir sistemdir. Kurulumdan sonra düzenli iç denetimler yapılmalı, tatbikat sonuçları analiz edilmeli ve gerekli iyileştirme faaliyetleri uygulanmalıdır.
05ISYS eğitimi zorunlu mu, kimler almalı?
İş sürekliliği yalnızca yönetim sistemleri ekibinin değil, tüm organizasyonun sorumluluğudur. Bu nedenle farkındalık eğitimi tüm çalışanlara, uygulayıcı eğitimi ise sistemden sorumlu birimlere önerilir.
06İş sürekliliği yönetim sistemi ile ISO 22301 arasındaki fark nedir?
İş sürekliliği yönetim sistemi (ISYS), kurumun kesintilere hazırlanmak ve kritik faaliyetlerini sürdürmek için kurduğu yapıdır. ISO 22301 ise bu sistemin şartlarını tanımlayan uluslararası standarttır. Kurum ISYS'sini ISO 22301'e göre kurar; belgelendirme denetimi de bu standardın şartlarına göre yapılır.
07ISO 22301'in güncel sürümü hangisi?
Yürürlükteki sürüm ISO 22301:2019'dur. Şubat 2024'te yayımlanan ISO 22301:2019/Amd 1:2024 ile iklim değişikliğine ilişkin eklemeler yapılmıştır.
08RTO ve RPO arasındaki fark nedir?
RTO bir faaliyetin ne kadar sürede yeniden başlatılması gerektiğini, RPO ise bilginin hangi noktaya kadar geri getirilmesi gerektiğini, yani kabul edilebilir veri kaybını gösterir.
09İş sürekliliği planı ile ISO 22301 aynı şey mi?
Hayır. İş sürekliliği planı, ISO 22301 kapsamındaki yönetim sisteminin çıktılarından biridir. Standart; bağlam, liderlik, iş etki analizi, tatbikat, denetim ve iyileştirme gibi planın etrafındaki tüm yapıyı kapsar.
10ISO 22301 yazılımı nedir, gerekli mi?
ISO 22301 yazılımı; iş etki analizi, risk değerlendirmesi, planlar, tatbikatlar ve denetim bulgularının tek yerde, kanıtlarıyla yönetilmesini sağlar. Standart yazılım şartı koymaz; yazılım sistemi kurmaz, kurulan sistemi işletmeyi kolaylaştırır.